Projekt  profilaktyczny :  PRZECIW PRZEMOCY

Coraz częściej mówi się o aktach przemocy w szkole. Nauczyciele i wychowawcy stykają się z tymi sytuacjami na co dzień. Z takich potrzeb Pedagogiczna Biblioteka w Pile opracowała materiał pomocniczy  dla nauczycieli, wychowawców i rodziców do wykorzystania w walce z narastającą falą zachowań agresywnych wśród dzieci i młodzieży. Obejmuje on :

1.     Adnotowane zestawienie bibliograficzne dla nauczycieli na temat agresji wśród dzieci i młodzieży ( obejmujące najnowsze publikacje i artykuły z czasopism pedagogicznych)

2.     Adnotowane zestawienie bibliograficzne dla zainteresowanych rodziców na temat : Rodzina wobec agresji dzieci

3.     Referat na zebrania rad pedagogicznych o przyczynach agresywnych zachowań i sposobach ich likwidowania

4.     Pakiet scenariuszy  zabaw, ćwiczeń i wzorcowych lekcji o agresji

CELE   PROJEKTU

     1.   Podniesienie poziomu bezpieczeństwa w szkole

1. Uświadomienie uczniom potrzeby bezpieczeństwa
2. Zwiększenie zaufania uczniów do siebie w sytuacjach potencjalnej przemocy
3. Zapoznanie z różnymi formami agresji
4. Nauka radzenia sobie w groźnych społecznie sytuacjach
5. Wzmacnianie umiejętności świadomej rezygnacji z obcowania z przemocą
6. Ukazanie zachowań alternatywnych w sytuacjach wyzwalających agresję
7. Rozwijanie przez dzieci i młodzież samoświadomości własnych emocji i uczuć
8. Uwrażliwienie nauczycieli na wszechobecność jawnych i ukrytych wzorów przemocy w ofertach kulturowych kierowanych do dzieci

ADRESACI :  nauczyciele, wychowawcy, pedagodzy szkolni,

                         rodzice i uczniowie

PLANOWANE EFEKTY :

·     wzrost świadomości zagrożeń spowodowanych  przemocą

·     dostarczenie młodzieży propozycji alternatywnych form spędzania wolnego czasu

·     zwiększenie poczucia bezpieczeństwa

_______________________________________________________________________________________________________

                   AGRESJA  WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY

Wydawnictwa zwarte :

1. Agresja i przemoc w szkołach polskich i niemieckich / pod red. Krystyny

      Ostrowskiej i Jana Tatarowicza . Warszawa : Centrum Metodyczne Pomocy

      Psychologiczno-Pedagogicznej MEN, 1998      sygn. 83807

       Autorzy publikacji prezentują stan praktyki pedagogicznej oraz najnowsze wyniki 

       badań nad fenomenem przemocy wśród dzieci i młodzieży uczniowskiej. Dzielą się

       doświadczeniami w rozwiązywaniu problemów agresji uczniów w szkołach polskich i 

       niemieckich

.

2. Agresja wśród dzieci i młodzieży : perspektywa psychoedukacyjna  / pod red.  

      Adama Fraczka i Ireny Pufal-Struzik. – Kielce : Wydaw. Pedagogiczne ZNP, 

      1996                                                     sygn.   80675-76 , 80677 P,  82084

Pozycja przedstawia psychologiczną i pedagogiczną wiedzę o  zachowaniach agresywnych dzieci i młodzieży. Adresowana jest do psychologów-praktyków, do nauczycieli na co dzień podejmujących trud rozwiązywania w praktyce szkolnej problemów „trudnych dzieci”, a także do studentów psychologii, pedagogiki.  Autorzy  prezentują także opracowania mówiące o kierunkach przemian i działań

        edukacyjnych, jak też szczególnych zabiegach psychoedukacyjnych, służących      zapobieganiu i 

        usuwaniu agresji interpersonalnej wśród dzieci i młodzieży.

3. Bińczycka J. : Między swobodą a przemocą w wychowaniu. Kraków : Oficyna

      Wydawnicza „IMPULS”, 1999                   sygn.  83731

       Przedmiotem publikacji jest dziecko, uwikłane w różne sytuacje wychowawcze.

       Autorka  stwarza czytelnikowi szanse tworzenia  własnego credo pedagogicznego.

        Poruszane są  problemy swobody , przymusu i przemocy w wychowaniu.

4. Gordon T. : Wychowanie bez porażek : w szkole. Warszawa : Instytut 

      Wydawniczy PAX, 1996   sygn.79768

         Adresatami tej pozycji są głównie nauczyciele. Autor proponuje nauczycielom proste   metody

          postępowania, które pozwolą uczynić stosunki w szkole bardziej partnerskimi i   efektywniej

         wykorzystywać czas lekcyjny, by nie marnować codziennie wielu minut i godzin na rozwiązywanie 

         nieuniknionych konfliktów oraz wprowadzanie i utrzymanie  dyscypliny.

5. Grochulska J: Agresja u dzieci. Wyd. 2 zm. Warszawa : Wydawnictwa Szkolne i

      Pedagogiczne 1993                               sygn.  80618-19, 80620 P

               Publikacja omawiająca temat agresji, profilaktyki i wychowania. Adresowana nie  tylko do 

               profesjonalistów- nauczycieli, wychowawców i psychologów lecz także do  tych wszystkich, których

               interesuje prawdziwe wychowanie. Autorka przedstawia  problematykę dotyczącą pojęcia i genezy

               agresji, zachowań agresywnych u dzieci oraz  głównych nurtów psychoterapii przeciwdziałania agresji.

6. Grochulska J. : Reedukacja dzieci agresywnych. Warszawa : Wydawnictwa 

      Szkolne i Pedagogiczne, 1982                sygn.  40470-76, 41087-90

        W kolejnych rozdziałach autorka przedstawia psychologiczną problematykę  dotyczącą  pojęcia i

        genezy agresji. Omawia także organizację  pracy wychowawczej i  skuteczne zapobieganie przejawom

        wzmożonej agresji u dzieci. Zaproponowano    również zmodyfikowane zajęcia reedukacyjne i

        uzasadnienie konieczności    prowadzenia    ich z  dziećmi agresywnymi.

7. Jundziłł I. : Dziecko – ofiara przemocy. Warszawa : Wydawnictwa Szkolne i 

      Pedagogiczne, 1993   sygn. 76856 P, 76857-8

        Celem książki jest ukazanie rzeczywistego obrazu dzieci bitych czy maltretowanych  psychicznie, ich

        przeżyć oraz zaburzonego rozwoju ale i pojęcie próby zaradzenia  istniejącemu złu. Autorka

        wykorzystała oprócz literatury własne obserwacje oraz  relacje i wypowiedzi nauczycieli i dzieci

        karanych fizycznie.

8. Karkowska M.,Czarnecka W. : Przemoc w szkole. Kraków : Oficyna

      Wydawnicza ”Impuls”, 1996   sygn. 79319

      Autorki publikacji próbują odpowiedzieć  czytelnikom na  pytanie czy szkoła jest   przestrzenią

        przemocy. Głównie jednak pozycja przedstawia przemoc w szkole  średniej. Autorki wskazują na

        przyczyny jej powstawania m.in. na stereotypowość  zajęć, niezmienne rygory, monotonia, niechęć

        nauczycieli, sytuacje wzajemnego   obwiniania i braku zrozumienia.

9. Kmiecik-Baran K. :  Młodzież i przemoc. Mechanizmy socjologiczno-psychologiczne. Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999

      Sygn. 83544-45. 83546 P

        Autorka próbuje odpowiedzieć na wiele pytań związanych z przyczynami, źródłami,  konsekwencjami

        przemocy oraz relacjami między doświadczeniem przemocy w  dzieciństwie a stosowaniem jej w

        młodości i dorosłym życiu. Szczególną uwagą objęto   dom rodzinny oraz szkołę

10. Nauczyciel – uczeń : Miedzy przemocą a dialogiem : obszary napięć i typy

      interakcji / pod red. Marii Dudzikowej. Kraków : Oficyna Wydawnicza  

      IMPULS,       1996       sygn. 80449 P

      Książka zawiera referaty z II Ogólnopolskiego Zjazdu Pedagogicznego. Intencją   publikacji jest

        wyjście naprzeciw nauczycielom, którzy  są badaczami własnej  praktyki. Zamieszcza relacje z badań

        empirycznych. Autorzy stawiają wiele pytań,   próbując na niektóre odpowiedzieć, inne zaś

        pozostawiają otwarte, skłaniają      czytelnika do refleksji.

11. Okrucieństwo i zbrodnia dziecięca. Incydent czy znak czasu? Materiały z seminarium – wirtualne i realne zbrodnie dziecięce w cywilizacji, kulturze, szkole, rodzinie / pod red. Lesława Pytki i Barbary Głowackiej. Warszawa : Krajowy Komitet Wychowania Resocjalizacyjnego, 2000?      Sygn. 85646

Pozycja prezentuje materiały pokonferencyjne w blokach tematycznych : „zbrodni wirtualnych” popełnionych na telewizyjnych i komputerowych monitorach oraz realnych zachowań dzieci zdolnych do stosowania śmiertelnie groźnej przemocy. Upowszechnia wiedzę, która pomoże nauczycielom i wychowawcom, rodzicom i innym pracującym z młodzieżą odnieść się do problemu agresji w konkretnej sytuacji, w sposób racjonalny i naprawczy. W publikacji ujęto również programy profilaktyczne.

12.  Pospieszyl J. : Razem przeciw przemocy. Warszawa : Wydawnictwo 

       ”Żak”,1999            sygn. 85048-49P

       Książka przedstawia charakterystykę zjawiska przemocy w rodzinie wobec m.in. dziecka . Opisuje

        skutki i objawy przemocy. Praca zawiera również informacje o   zasadach i możliwościach

        podejmowania działań interwencyjnych, o instytucjach   pomocy. Podaje wykaz placówek pomocy w

        Polsce.

13.  Przemoc dzieci i młodzieży w perspektywie polskiej transformacji ustrojowej / 

      pod red. J.Papiż, A.Płukiś . Toruń : Wydawnictwo A. Marszałek, 2001  sygn.  

      85784-85P

      Praca zawiera materiały zaprezentowane na konferencji naukowej poświeconej przemocy dzieci i  

       młodzieży wobec innych. Dotyczą społecznych uwarunkowań zjawiska przemocy, wiedzy o agresji itp.

       Przedstawiono problematykę przemocy w szkole i w rodzinie. Dołączono wyniki badań nad     

       demoralizacją i przestępczością w ostatnich latach

14.  Stach R. : Zachowania agresywne . Wrocław : Zakład Narodowy im. 

      Ossolińskich, 1989   sygn. 70011-14

        Przedmiotem pracy są zachowania agresywne rozgrywające się na płaszczyźnie  stosunków między

        jednostkami Autor próbuje wyjaśnić to paradoksalne zjawisko. Prezentuje teorie zachowań

        agresywnych oraz przedstawia różne możliwości   oddziaływań  na zachowania agresywne

        ( psychospołeczne, farmakologiczne).

15.  Wolińska  J.M. : Agresywność młodzieży. Problem indywidualny i społeczny. 

      Lublin : Wydawnictwo UMCS, 2000   sygn. 85471    85718-20

      Opracowanie naukowe oparte na badaniach przeprowadzonych w  roku szk. 1988/89 i 1996/97,

       dotyczące genezy rodzinnej i dynamiki agresywności. Ujęto rozważania terminologiczne

       przedstawiające agresję oraz wybrane zachowania agresywne. Zaprezentowano  zależności między 

       postawą wychowawczą rodziny a agresywnością ich dzieci a także różnice między agresywnością

      charakterystyczną dla chłopców i dziewcząt

       Artykuły z czasopism  :

1. Bach-Olasik T. : Oddziaływanie telewizji na zachowania agresywne dzieci i 

młodzieży. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 1993 nr 2 s. 56-59

2. Barański A. : Przemoc w szkole w świetle przepisów. „Dyrektor Szkoły” 1994 nr 12 s.  

56-59

3. Borecka – Biernat D. : Emocjonalno-rodzinne uwarunkowania agresji i nieśmiałości.

„Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2000 nr 1 s. 2-5

4. Braun-Gałkowska M. : Agresja w reklamach kierowanych do dzieci. „Edukacja i 

Dialog”    2000 nr 5 s. 40-44

5.   Bryłka R. : Wpływ rodziny na postawę agresji u dzieci . „Problemy Opiekuńczo-

      Wychowawcze” 2000 nr 9 s. 47-50

6. Chylewska-Barakat L. : Nie ma magicznych recept przeciw przemocy. „Edukacja i

Dialog“ 2001 nr 3 s. 51-58

7. Czerenko P. : Problem przemocy w szkole. „Edukacja” 1996 nr 1 s.96-100
8.  Dabrowska I.: Przejawy agresywnych zachowań wśród dorosłych i dzieci: Przykłady zabaw i ćwiczeń interakcyjnych. „Wszystko dla Szkoły” 2001 nr 9 s.17-18
9. Dołęga Z. : Poczucie samotności a zachowania agresywne uczniów . „Psychologia Wychowawcza” 1999 nr 2 s. 146-153
10. Dróżdż G. : Przeciw przemocy.  „Gazeta Szkolna” 2000 nr 19 s. 20
11. Franusz B. : Program przeciwdziałania przemocy w szkole podstawowej. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”  2001 nr 5 s.46-52
12. Górniewicz J. : Przemoc w szkole. Zarys problemu. (Cz.1 i Cz.2). „Wychowanie na co Dzień” 1995 nr 2 s.5-7, nr 3 s.3-5
13. Hume M.,Wiśniewski D. : Przyczyny współczesnej  agresji. „Opieka Terapia Wychowanie” 2000 nr 1 s. 28-30
14.  Janowska J. : Błąd wychowawczy nauczyciela a agresja uczniów. „Nowa Szkoła” 2000 nr 3 s. 41-45
15. Jardy-Brudło E.: Wpływ telewizji na agresywne zachowania dzieci i młodzieży. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 1993 nr 5 s.205-207
16. Jędrzejewski M. : Dzieci ulicy a przemoc. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2001 nr 2 s. 34-42
17.  Kirwil L. : Formowanie się agresywności u dzieci. „Problemy Opiekuńczo- Wychowawcze” 1992 nr 10 s. 427-433
18.  Kobuśińska B. : Co powinniśmy wiedzieć o agresji. „Warsztaty Polonistyczne” 1997 nr 2 s.65-67
19.  Kosakowski Cz. : Przemoc – agresja. „Kultura i Edukacja” 1994 nr 2/3 s.176-179
20.  Książek W. : Przeciw przemocy. „Dyrektor Szkoły” 2000 nr 5 s. 12-14
21.  Kubik B. : Agresja w szkole.  „Życie Szkoły” 2001 nr 4 s. 216-221
22.  Lewandowska S. : Agresywny rodzic-agresywne dziecko. „Edukacja i Dialog” 2000 nr  4 s.20-24
23.  Lipińska J. : Przemoc i agresja w społeczności uczniów. „Opieka Terapia Wychowanie” 1999 nr 1 s.5-7
24.  Łukasik J. : FAUSTLOS – program przeciw agresji . „Edukacja i Dialog” 1998 nr 1 s. 38-42
25.  Łysek J. : Zachowania agresywne uczniów. „Nauczyciel i Szkoła” 2000 nr 2 s. 67-72
26. Matyjas B. : Agresja wśród dzieci i młodzieży jako problem współczesnej szkoły. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 1994 nr 8 s. 44-45
27.  Mikołowska-Olejniczak G. : Przejawy i przyczyny agresywnych zachowań młodzieży. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 1999 nr 10 s.25-33
28.  Nowak E. : Oswoić agresję. „Cogito” 2000 nr 15 s.52-53
29.  Nowakowska M. : Agresja i przemoc w szkole. „Wiadomości Kulturalne” 1997 nr 48

       s. 15

30. Rowiński G.: „Szkolne koty” czyli nieformalna obyczajowość uczniowska. „Wychowanie na co Dzień” 1995 nr 2 s. 8-10
31.  Różańska- Kowal J. : Zachowania agresywne młodzieży  w środowisku szkolnym i rówieśniczym. „Chowanna” 2000 T. 1 s. 32-44
32.  Sokołowski M. : Ekrany agresji . „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 1999 nr 1s.26-28
33.  Sołtys E. : Agresja w szkole. „Nowe w Szkole”  2000/2001 nr 6 s. 18-19
34.  Sosa J. : Czy telewizja reklamuje przemoc ? „Problemy opiekuńczo-Wychowawcze” 1999 nr 1 s.29-32
35.  Stanik J. M. : Wzory zachowań nauczycieli na zjawisko przemocy wobec dzieci. „Chowanna” 2000 T. 1 s. 7-20
36.  Szafińska-Chadała M. , Świderska-Łappo  A.: Projekt przeciwdziałania agresji i 

       przemocy. „Biblioteka w Szkole” 2001 nr 4 s. 34

37.  Tatarowicz J. : Bomba w szkole… dla draki czy z depresji. „Nowa Szkoła” 2000 nr 3 

        s. 36-40

38.  Tatarowicz J. : Nauczyciele wobec agresji i przemocy w szkole. „Problemy   

       Opiekuńczo-Wychowawcze” 2001 nr 5 s. 32-38

39.  Tatarowicz J. : O agresji nigdy dość… drama w zapobieganiu przemocy rówieśniczej. 

       Cz. I : Nie bójmy się autentycznych emocji. „Drama” 1999nr 32 s. 16-19

40.  Tatarowicz J. : Przemoc w szkole. „Nowa Szkoła” 1995 nr 2 s.26-29
41.  Tatarowicz J. : Zwierzę – zastępczy obiekt agresji. O małych sadystach. „Nowa

        Szkoła” 1999 nr 8 s.41-45

42.  Terebus J.A. : Nie zwlekać, lecz przeciwdziałać. „Gazeta Szkolna”  2000 nr 7 s. 15
43.  Tucholska S. : Przemoc w szkolnych grupach rówieśniczych. „Problemy Opiekuńczo-

 Wychowawcze” 2000 nr 5 s. 40-42

44.   Turowski S. : Oblicza przemocy  w szkole. „Wychowanie na co Dzień” 1999 nr 12

        s. 9 -10

45.  Wojciechowski M. : Przemoc wśród dzieci szkolnych. „Lider” 1996 nr 6 s. 15-16
46.  Wojciechowski M. : Sposób na przemoc w szkole. „Lider” 1999 nr 5 s.21-22
47.  Wojciechowski M. : Sposób na przemoc w szkole-próba budowy koncepcji. „Lider”  

        2000 nr 5 s. 6-8

48.   Zieliński K. : Przyczyny agresji a warunki osobowości. „Problemy Alkoholizmu” 

2001    nr 1 s. 9-10                     

        ________________________________________________________________________________________________________

                 RODZINA WOBEC AGRESJI  DZIECI

      1.  Browne K. , Herbert M. : Zapobieganie przemocy w rodzinie. Warszawa :

       Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1999    sygn. 84076-78

       Publikacja dostarcza obszernego, krytycznego przeglądu i syntezy zgromadzonej  dotychczas wiedzy na

         temat przemocy w rodzinie. Jest kompendium wiedzy na  temat  różnych rodzajów tej przemocy. Autorzy

        ukazują koszty przemocy a także sposoby jej  zapobiegania..

2. Dobson J. : Rozmowy z rodzicami. Wyd.2 popr. Kraków : Tow. Krzewienia Etyki    Chrześcijańskiej, 1990                                   sygn.  73521-22 P

Książka zawiera konkretne wskazówki wychowawcze dla rodziców. Autor przemawia do czytelnika według wartości życia chrześcijańskiego. Treść książki  dotyczy przede wszystkim kontroli rodziców nad dziećmi, połączoną  z miłością i opieką, rozsądnego wprowadzania dyscypliny wewnętrznej i odpowiedzialności, szacunku dla godności i wartości każdego członka rodziny.

3. Dobson J. : Zasady nie są dla tchórzy : Jak zachować równowagę między miłością   a dyscypliną w wychowaniu dzieci. Warszawa : Oficyna Wydawnicza 

       „Vocatio”,1993                                                                sygn. 76352-3

         Jest to książka o dzieciach i o tych, którzy je kochają. Stanowi źródło informacji o  wychowaniu dla

         współczesnych  rodziców. Autor prezentuje cały plan, czy też teorię  wychowania,  która ma pomóc 

         rodzicom w zrozumieniu swych dzieci i znalezieniu     właściwej  drogi postępowania   podczas  wyzwań

       stawianych rodzinie przez codzienne     życie.

4. Faber A., Mazlish E. : Jak mówić, żeby dzieci nas  słuchały, jak słuchać , żeby

       dzieci do nas mówiły. Wyd.3 Poznań :  Wydawnictwo Media Rodzina, 1993   sygn.

       76271-2, 76225 , 78165

       Autorki dzielą się własnymi doświadczeniami oraz głęboką wiedzą na temat dylematów  rodzicielskich i

         dziecięcych uczuć, sposobów nawiązywania współpracy, skuteczności i  nieskuteczności pochwał i kar.

         Ujawniając przyczyny porażek wychowawczych i wskazując sposoby ich uniknięcia – uczą rodzicielstwa

         dojrzałego i  satysfakcjonującego.   Zaletą poradnika jest pokazanie jak to robić

5.      Faber A., Mazlish E. : Jak mówić żeby dzieci się uczyły : w domu i w szkole.     

 Wyd.2 . Poznań : Media Rodzina of Poznań, 1998     sygn.   82784-5 83312-13

        84730

         Publikacja pomocna rodzicom i nauczycielom, którzy wychowują trudne, agresywne dzieci. Autorzy

         prezentują sposoby zachęcania dzieci do współpracy a także pułapki   stosowania kar i inne możliwości

         prowadzące do samodyscypliny a także partnerskie      relacje rodzice-nauczyciele.

6.      Faber A., Mazlish E. : Rodzeństwo bez rywalizacji : jak pomóc własnym dzieciom żyć w zgodzie, by samemu żyć z godnością. Poznań : Media Rodzina of Poznań, 1997                          sygn. 76336-8, 83308-9

 Praktyczny poradnik pomocny rodzicom uwikłanym w konflikty, kłótnie, bójki swoich dzieci. Autorki 

 proponują metody pomagające  uwolnienie się od bolesnych uczuć zazdrości, zawiści, gniewu, zemsty by 

 zamienić rodzinne domy w gniazda, gdzie będzie rodziła się i dojrzewała umiejętność wzajemnego  

 radowania się sobą  na co dzień i wspierania się w trudnych chwilach życia.

7. Faber A.,Mazlish E. : Wyzwoleni rodzice, wyzwolone dzieci : twoja droga do 

        szczęśliwej rodziny. Poznań : Media Rodzina of Poznań , 1998    sygn. 82782-3        

        83310-11

       Kanwą napisania książki było uczestnictwo autorek w warsztatach dla rodziców. Przedstawiają one 

         różne sposoby postępowania z dziećmi a także metody budowania  szacunku dla samego siebie, a także

         dla rodziców i wspólnego życia. Autorki  podkreślają, iż prezentowane metody mogą pomóc w

        osiągnięciu trwałości i    normalności współczesnej   rodziny.

8.      Gordon T. : Wychowanie bez porażek : Rozwiązywanie konfliktów między 

        rodzicami a dziećmi. Warszawa : Instytut Wydawniczy PAX, 1995  sygn. 80902P

        Autor krytykując dotychczasowe modele rozwiązywania konfliktów ,proponuje   stosowanie metody bez

        pokonanych. Dąży do wprowadzenia takich zasad komunikacji,    które w sytuacji konfliktowej pozwolą

        znaleźć rozwiązanie kompromisowe,    zadowalające   obie strony. Zaletą  pracy , obok jasnego wykładu

        oraz prostego języka     jest konkretne  ukazanie, jak się praktycznie posługiwać metodą bez pokonanych.

9. Obuchowska J. : Drogi dorastania. Psychologia rozwojowa okresu dorastania dla

        rodziców i wychowawców. Warszawa : Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne  

        1996   sygn. 80607 P-09

           Książka ułatwia rodzicom i wychowawcom zrozumienie problemów jakie młodzież ma  sama z sobą i

              dorośli maja z młodzieżą. Autorka przedstawia szkolne problemy     młodzieży,  które budzą rodzicielską

              troskę i niepokój a także dramatyczne problemy   związane z   zachowaniami autodestrukcyjnymi.

              Szczególną uwagę autorka poświęca    problem : lęku  gniewu, kryzysu tożsamości.

10. Obuchowska J. : Kochać i rozumieć. Poznań : Media Rodzina of Poznań, 1996  sygn. 83301-02

         Publikacja adresowana do rodziców, którzy kochają swoje dzieci i pragną lepiej je   zrozumieć. Tematy 

         zaprezentowane przez autorkę dotyczą rozmaitych problemów dzieci i     młodzieży w relacjach z

         rodzicami. Zamieszczono również wiele porad dotyczących     sposobów postępowania w różnych

        sytuacjach.

11. Prekop J.,Schweizer Ch. : Niespokojne dzieci : poradnik dla zaniepokojonych   

        rodziców. Poznań : Media Rodzina of Poznań, 1997  sygn. 83305

        Poradnik dla rodziców zaniepokojonych dziećmi, określanymi jako nadpobudliwe  psychoruchowo.

          Autorki dają rodzicom , nauczycielom i wychowawcom konkretne rady   i  wskazówki jak pomóc tym

         dzieciom opanować własne emocje i postępować by     zapobiec  powstawaniu tego typu zaburzeń.

12. Seligman M.E.P. : Optymistyczne dziecko: jak wychować dzieci, aby nauczyć je optymizmu i dawania sobie ze wszystkim rady. Poznań : Media Rodzona of Poznań,   sygn.  83303-04]

  Autor uzasadnia czytelnikom (rodzicom) dlaczego dzieciom  potrzebny jest optymizm, jak ważną     

  odgrywa rolę na rzecz wytworzenia wysokiego poczucia własnej wartości. Publikacja zamieszcza także 

  program zapobiegania depresji i pesymizmowi . Podpowiada ,  jak nauczyć  dzieci życiowej zaradności 

  i   zjawisko wyuczonej bezradności zastąpić działaniami wzmagającymi szacunek dla własnej osoby.

13. D.Ch.,Weston M.S. : Co dzień mądrzejsze : 365 gier i zabaw kształtujących 

      charakter, wrażliwość i inteligencję emocjonalną dziecka. Warszawa :  

      Prószyński   i   S-ka, 1998  sygn. 82502

 Autorzy  podsuwają wiele pomysłów na proste zabawy i gry edukacyjne, które pomogą  w przekazywaniu   

 dzieciom podstawowych wartości moralnych oraz  w nauce współżycia w grupie rówieśników. 

 Podpowiadają, jak kształtować i rozwijać ważne cechy charakteru dzieci.

 _______________________________________________________________________________________________

REFERAT na temat :

AGRESJA WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń polskiej demokracji jest nasilające się od kilku lat zjawisko  agresji wśród dzieci i młodzieży. Subkultura agresji coraz szerzej przenika do szkół, obniża się wiek młodych agresorów, coraz bardziej wyszukane stają się metody i formy ich działania. Media informują nas o brutalnych mordach, popełnianych bez wyraźnej przyczyny przez młodych ludzi. Na  naszych oczach tworzy się obraz agresywnego pokolenia nastolatków.

Szeroka literatura psychologiczna poświęcona problematyce agresji wskazuje na niezwykłą złożoność zjawiska. Nie wnikając w poszczególne teorie agresji, różnorodności definicyjne przyjmuje się, że agresją, czy zachowaniem agresywnym jest każde zamierzone działanie – w formie fizycznej lub słownej – mające na celu wyrządzenie komuś lub czemuś szkody, straty, bólu[1].

Źródła agresji człowieka są złożone. Wpływ na zachowanie człowieka , na jego osobowość wywierają zarówno zadatki wrodzone, aktywność własna jednostki, środowisko jak i wzory wskazywane w procesie wychowania.

Wzrost przemocy i przestępczości wśród dzieci i młodzieży notowany w ostatnich latach zmusza do poszukiwania odpowiedzi na pytania dotyczące przyczyn , przejawów oraz sposobów likwidowania.

PRZYCZYNY AGRESYWNYCH ZACHOWAŃ DZIECI
I MŁODZIEŻY

Głównym źródłem agresywnych zachowań  młodzieży są wszelkie sytuacje konfliktowe, wszelkie próby wywierania na nią  nacisku.

Ch..N. Cofer i M.H. Appley wyróżniają cztery różne przyczyny agresji :

• Agresja jako instynkt: powstała na drodze ewolucji, jest potrzebna do utrzymania gatunku – jako napęd działania. Człowiek rodzi się z gotowym instynktem matki, niezbędnym do życia, podobnie jak instynkt pragnienia. Jest to agresja naturalna- konieczna w walce o byt

• Agresja jako reakcja na frustrację czyli stan charakteryzujący się napięciem emocjonalnym, niepokojem, przygnębieniem, jest skutkiem niemożności zrealizowania nakreślonego sobie uprzednio celu oraz niezaspokojenia jakichś potrzeb. Może doprowadzić do zaburzeń nerwicowych, a w konsekwencji staje się niebezpieczna dla zdrowia człowieka.

• Agresja jako nabyty popęd, przejawiający się w emocjonalnej reakcji gniewu. Stopnie przejawiania gniewu są bardzo zróżnicowane : od niezadowolenia poprzez oburzenie aż do złości

• Agresja jako nawyk rodzi się z częstości, intensywności doznawanych napaści, frustracji, przykrości. Duży wpływ na utrwalanie tego typu agresji ma wzajemne oddziaływanie np. członków grup nieformalnych, a także temperament człowieka oraz brak tolerancji.[2]

Z agresją młody człowiek spotyka się już od najmłodszych lat swojego życia. Ma ona miejsce w domu rodzinnym, szkole, środowisku swoich przyjaciół , środkach masowego przekazu.

Przyczyn agresji jest bardzo wiele, niektóre na pozór nie mają z nią żadnego związku, jednak po bliższym przyjrzeniu się nim, łatwo zauważyć ich powiązanie z zachowaniem agresywnym. Przyczynami tymi są :

·        niska samoocena

·        przeżywanie różnego rodzaju niepowodzeń

·        obwinianie innych za swój gniew, życie w przekonaniu, że smutek i lęk są czymś wstydliwym

·        nuda, brak umiejętności wartościowego wypełniania wolnego czasu

·        brak kontaktu z rodzicami, ciepła domowego

·        wzorce zachowań agresywnych  oglądane  w telewizji i grach komputerowych

·        ubogie słownictwo, nieumiejętność wypowiedzenia się , brak ogólnych wiadomości

·        trudna sytuacja życiowa

·        rozstanie, rozwód rodziców, śmierć osób bliskich

·        dysleksja

·        brak tolerancji[3]

Młodzież reaguje agresją na sytuację społeczną , w której spotyka się z dezaprobatą i upokorzeniem. Młodzież agresywna ma bardzo niski poziom samooceny. Wysoko natomiast

ocenia swoje wrogie i niechętne nastawienie do innych. Niezadowolenie z siebie, postawy moralnej i społecznej wywołują zachowania agresywne, zuchwałość, „zgrywanie się”, arogancję. Samoocena jak pisze H.Kulas[4] „zaniżona jest z reguły następstwem wychowania przez nastawienie krytycznych rodziców, którzy ciągle wyrażają niezadowolenie z tego co dziecko zrobiło”. Na samoocenę wpływa także atrakcyjność fizyczna – jak pisze E Aronson [5]

- ludzie atrakcyjni fizycznie są zwykle  lepiej traktowani przez innych,  a to na pewno podnosi

 ich samoocenę”.

Wygląd fizyczny ma szczególne znaczenie dla dzieci i młodzieży. Niejednokrotnie jest on powodem zamknięcia się w sobie, niechęci a przez to poczucia samotności i niedowartościwania. Zachowaniom agresywnym wywołanym negatywną oceną otoczenia towarzyszy lęk

Lęk przed kompromitacją, krytyką, wyśmianiem, posądzeniem o niezręczność, niezgrabność.

Jednym z czynników sprzyjającym powstawaniu agresji mogą być formy wypełniania czasu wolnego i prezentowane wzorce zachowań.

Oglądanie telewizji jest jednym z najczęstszych sposobów spędzania wolnego czasu przez dzieci i młodzież. Powszechny dostęp do telewizji i programów przez nią emitowanych stał się poważnym problemem. Liczne eksperymenty dowiodły, że telewizja obok pozytywnej roli ma znaczny wpływ   na kształtowanie postawy agresywnej. Młodzież naśladuje zachowania agresywne oglądane w filmach, rozwija je i uogólnia na inne sytuacje. Sceny przemocy pokazywane w telewizji wywołują określone zmiany w osobowości dziecka :

-         sprzyjają formowaniu się agresywnego zachowania i podnoszą poziom agresji w zachowaniu dzieci wobec rówieśników

-         stymulują agresywne fantazje

-         znieczulają oglądającego na agresję i prowadzą do przeświadczenia, że agresja jest powszechna i dozwolona społecznie

-         wspomagają wymyślanie przez dzieci nowych form zachowania agresywnego, które nie były pokazywane na ekranie[6]

        Reklamy telewizyjne również mają  wpływ  na  kształtowanie się postaw agresywnych. Fakt nieposiadania reklamowej zabawki może być przyczyną pojawienia się u dziecka poczucia niższości i frustracji. Frustracja może z kolei przyczynić się do  agresji wobec dzieci posiadających pożądane produkty.

Rozpowszechnia się korzystanie z komputerów i gier  komputerowych. Oddziaływanie tego typu rozrywki na psychikę  dziecka budzi niepokój, ponieważ większość z nich przesycona jest agresją, przemocą i zniszczeniem. W kształtowaniu zachowań dzieci i młodzieży, oprócz oglądania wzorów i naśladowania ich, ogromne znaczenie ma trening. Na ekranie telewizyjnym dziecko widzi dana scenę raz. W przypadku gier komputerowych obraz przemocy można powtórzyć wielokrotnie, a wiec utrwalić, a gracz sam może dokonywać czynów agresywnych. Ma to niekorzystny wpływ na psychikę dziecka.

        Przyczyn agresji można  doszukiwać się w przeobrażeniach współczesnej rodziny i szkoły. Nic nie oddziaływuje  wychowawczo tak, jak bezpośredni kontakt dziecka z rodzicami i przykład przez nich dawany. Ostatnie lata to lata kryzysu rodziny spowodowane przez :

-         zanik rodziny wielopokoleniowej

-         zapracowanie rodziców, pogoń za pieniędzmi, czego efektem był brak czasu dla dzieci

Rodzina wielopokoleniowa, w której dziecko w czasie konfliktu z rodzicami miało oparcie u dziadków , nie istnieje. Obecnie młodzież ucieka do różnych grup nieformalnych, do narkotyków lub alkoholu. Na tego rodzaju „potrzeby” niezbędne są pieniądze. Ich zdobycie odbywa się najczęściej w wyniku przestępstwa, a więc rozbojów, pobić lub wymuszeń[7]

W rodzinie dziecko uczy się w jaki sposób wyrażać swoje uczucia , radzić sobie z konfliktami interpersonalnymi oraz negocjować własny punkt widzenia. Rodzina stanowi źródło określonych norm, wartości , które mogą przydać się dziecku w jego interakcjach ze środowiskiem. Rodzice nie zdają sobie jednak sprawy, że sami mogą być przyczyną  rozwoju zachowań agresywnych u swoich dzieci. Gniew w stosunkach miedzy  dorosłymi oddziałuje na  poziom pobudzenia i agresję u dzieci. Często agresywni rodzice mogą podżegać i wzmacniać agresję swoich dzieci. Istotną przyczyną buntowniczych zachowań u dzieci jest odtrącenie ich przez rodziców. Brak czułości, miłości i pozytywnych wzorców wytwarza postawy wrogości i agresji.

Innym miejscem formowania się zachowań agresywnych jest  szkoła. Do szczególnie agresotwórczych należą sytuacje, kiedy uczniowie wystawieni są bezpośrednio na ocenę i krytykę innych osób.

Przyczyny zachowań agresywnych w szkole  można podzielić na:

    A – czynniki pozaszkolne wynikające z:

-         złego funkcjonowania osobowości ucznia – kłopotów  w nauce, nieumiejętności  przystosowania, zazdrości w odniesieniu do kolegów z rodzin lepiej sytuowanych , rywalizacja w nauce, zazdrość o oceny

-         wadliwego funkcjonowania rodziny ucznia i jego środowiska pozaszkolnego, nieodpowiedniego wpływu rodziny, telewizji i wideo

-         niewłaściwego wpływu środowiska szkolnego- dominacji starszych kolegów nad młodymi, szpanerstwa, konfliktów między rówieśnikami

   B – czynniki szkolne powstałe na skutek :

-         wadliwego funkcjonowania szkoły – zbyt dużej ilości uczniów, hałasu, anonimowości uczniów, braku współpracy szkoły z rodziną

-         nieprawidłowego funkcjonowania nauczyciela – braku sprawiedliwości w ocenianiu, niedostatecznej kontroli ucznia, tworzenia sytuacji stresowych, wyśmiewania ucznia

-         wadliwie organizowanego procesu kształcenia – mało urozmaiconych i przeciążonych  programów nauczania, braku zajęć pozalekcyjnych, „nudy” w szkole[8]

PRZEJAWY AGRESJI

Repertuar zachowań agresywnych jest bardzo bogaty, stąd też ich klasyfikacja jest różnorodna. Wyróżnia się :

·        agresję fizyczną i słowną oraz agresję bierną i czynną ( Z.Skorny))

·        agresję społeczną niszczącą oraz agresję  prospołeczną, która służy interesom pojedynczego człowieka ( A. Bodanko)

·        agresje w formie izolowania się, agresję w formie demonstrowania oraz agresję w formie ataku (T.Tomaszewski)

·        agresję jako instynkt, agresję jako reakcję na frustrację, agresje jako nabyty  popęd        

oraz agresję jako nawyk, czyli zachowanie wyuczone przez wzmacnianie  

      (J.Grochulska)

Na podstawie badań przeprowadzonych w 284 szkołach zróżnicowanych zarówno terytorialnie jak i środowiskowo do najczęściej spotykanych przejawów agresji zalicza się :

-         w zakresie agresji fizycznej -  pobicia i bójki (69%), przestraszanie(41%), odbieranie siłą (32.3%),niszczenie cudzych rzeczy (30.2%), niszczenie sprzętu szkolnego(27.4%), zachęcanie do bicia (22.5%), wymuszenia (20.4%), bicie młodszych kolegów (15.4%)

-         w zakresie agresji słownej –grożenie biciem (85.9%), napastliwe wypowiedzi – atak słowny ,straszenie, groźby(88.9%), przezywanie, przekleństwa,         ordynarne odzywki(74.6%),wyśmiewanie się (58.4%),kłótnie(58.4%),grożenie skarżeniem (38.9%)[9]

Literatura przedmiotu , jak i wyniki badań potwierdzają  dominację w szkole agresji słownej.

Brak kultury wypowiedzi, nieumiejętność opanowania emocji sprawiają , że dzieci rozstrzygają swoje napięcie poprzez atak słowny. Nieco niższy  jest wskaźnik agresji fizycznej. W badanych wyżej szkołach  tylko w jednym roku szkolnym zaistniała potrzeba interwencji lekarskiej w 176 wypadkach. Były to potłuczenia, złamania kończyn, nosa, wstrząsy mózgu, stłuczenia. W 56 przypadkach zachowań agresywnych zaistniała konieczność interwencji policji.

Młodzi agresorzy posługują się  rozmaitą bronią. Najczęściej używają noża, procy, pejcza, lotki z igłą, kastetu, kija, petardy. Rzadziej pojawiają się pistolety gazowe oraz miotacze gazu.

Agresja słowna charakteryzuje wszystkich uczniów, głównie jednak młodsze dzieci. Najczęstszą jej formą są kłótnie. Nie trwają one długo. Dzieci są na siebie obrażone, nie chcą bawić się ze sobą, izolują się. Starsze dzieci  natomiast   wymyślają  niesympatyczne przezwiska, opowiadają  nieprawdziwe i mało pochlebne historie o kolegach lub rodzicach, naśladują wymowę. U młodzieży  do wyżej wymienionych form agresji słownej dochodzi krytykowanie, wyzywanie, przeklinanie oraz reakcje destrukcyjne, np. niszczenie cudzej własności. Agresja fizyczna  charakteryzuje  przede wszystkim chłopców. Przyjmuje zwykle dwie formy. Jedną jej postacią jest niszczenie przedmiotów z otoczenia, druga atak fizyczny na osobę w celu sprawienia jej bólu.

Przedmiotem agresji są przede wszystkim rówieśnicy,  choć coraz częściej odnotowuje się  atak skierowany w stronę nauczyciela.

SPOSOBY LIKWIDOWANIA AGRESJI  

Zapobieganie przemocy wśród dzieci i młodzieży jest trudne i złożone, wymaga czasu, nakładów finansowych i zaangażowania różnych instytucji. Młodzież uczy się przemocy w ciągu wielu lat i z różnorodnych źródeł. Wydaje się oczywiste, że redukcja zachowań agresywnych i przemocy nie może być skutkiem magicznych recept. Agresję trzeba leczyć.

Najlepszą i najskuteczniejszą metodą jest zapewnienie  dziecku miłości, akceptacji i bezpieczeństwa. Właśnie rodzina przede wszystkim powinna wyposażyć dziecko w mechanizmy, które umożliwiłyby mu kontrolę emocji.  Szczególnie istotny w tej kwestii jest również system  kar i nagród. Zachowania agresywne mogą bowiem być likwidowane poprzez uczenie , albo raczej – oduczanie, które może polegać na konsekwentnym odmawianiu nagrody albo na aktywnym karaniu. Kary i nagrody, czyli negatywne i pozytywne wzmocnienia, są tutaj istotnym czynnikiem sprawczym i wychowawczym.

Bardziej skuteczne są wzmocnienia pozytywne. Jednak wiele osób uważa , że to właśnie kara kształtuje charakter, a dzieci należy  karać dla ich dobra. Badania psychologiczne dowiodły, że karząc za agresję można uzyskać rezultat odwrotny od zamierzonego - nie likwidację , lecz utrwalenie zachowań agresywnych. Lepiej zatem konsekwentnie odmawiać nagrody niż karać[10]. Karana agresja może ulec stłumieniu i manifestować się w postaci wrogich myśli, pragnień itp. Może także doprowadzić do tzw. przemieszczenia agresji, wówczas uczeń nie będzie przejawiał agresji w obecności osoby karzącej i w stosunku do obiektów wobec których” nie wolno mu” reagować agresywnie, lecz wyładuje napięcie emocjonalne na innych obiektach. Skutecznie  przeciwdziała agresji  kara psychologiczna, tzn. manifestowanie przykrości, jaką naganne zachowanie sprawiło  wychowawcy, kary słowne połączone z tłumaczeniem, perswazją.

W trudnej sytuacji dużą rolę odgrywa terapia, której narzędziem może być książka. Odpowiednio dobrana lektura w znacznym stopniu wpływa na samopoczucie dzieci, pomaga poprawić nastrój, podać przykłady w jaki sposób z różnymi problemami poradzili sobie bohaterowie. Poprzez ukazywanie wewnętrznych przeżyć bohaterów, lektura może wykształcić umiejętność oceny własnego i cudzego postępowania, pozwala odnaleźć się w rzeczywistości oraz zaakceptować własną osobowość[11]

Istotne w zapobieganiu agresji jest wyposażenie dzieci i młodzieży w umiejętności radzenia

sobie z bezradnością i lękiem w momencie  zagrożenia, a także sposobów obrony przed agresją innych lub własną, która budzi się w ofiarach, gdy nie umieją sobie poradzić z otaczającym złem[12].Można to uczynić poprzez budowanie i realizację programów wychowawczych przy pomocy  instytucji zaangażowanych w problem narastającej przemocy.

Środki zaradcze ukrócające falę agresji w szkole i możliwe do zastosowania w praktyce są niezwykle ograniczone. Wiele z powyżej opisanych przyczyn, leży często poza możliwościami oddziaływania szkoły Strategia  działania bezpośredniego ( kary, przymus fizyczny i psychiczny) , jak się wydaje nie przyniesie pozytywnego rezultatu. Jednak można zastosować  strategię inna , dłuższą i pozornie mniej efektywną. Można bowiem oddziaływać wprost na osobowość uczniów poprzez propagowanie zachowań prospołecznych, przestrzeganie prawa przez personel szkoły, poprzez organizację  ( konstruktywne zapełnienie) czasu wolnego młodzieży, rozwijanie zainteresowań[13].

Szkoła powinna współpracować z rodziną. Najpierw poprzez wymianę informacji o dzieciach, dalej poprzez doradzanie rodzicom w kwestiach wychowawczych i dokształcanie pedagogiczne, spotkania z różnymi specjalistami, udostępnianie księgozbioru pedagogicznego. Powinno się także angażować rodziców w proces wychowawczy szkoły. Rodziców można zapraszać na wycieczki szkolne, organizować w szkole turnieje, wspólne imprezy np. sportowe. Rodzice także powinni włączyć się  we wspólne z nauczycielami rozwiązywanie problemów. W wytworzeniu partnerskiej atmosfery w szkole  powinny pomagać zajęcia pozalekcyjne, koła zainteresowań, ćwiczenia sportowych zespołów szkolnych, które będą właściwie ukierunkowały aktywność młodzieży, tworzyły bliższe kontakty w ramach grupy, uczyły niesienia pomocy i poszanowania innych.

Konieczna jest także demokratyzacja szkoły. Powinno się dostrzegać w klasach indywidualność każdego z uczniów.[14]

Agresja jest zjawiskiem globalnym. Można powiedzieć, że agresywny jest cały świat.. Przyczyną tego wszystkiego jest kryzys ekonomiczny, społeczny oraz moralny. Dorosłym często brakuje determinacji do podjęcia walki z agresją , którą młodzież traktuje jako jeden z elementów  współżycia w społeczeństwie. Dzieci i młodzież mają prawo do wzrastania w bezpiecznym środowisku, wolnym od przemocy, a obowiązkiem dorosłych jest im to zapewnić. Aby zatrzymać falę przemocy  w przyszłości , trzeba działać od dziś. Jutro może być za późno.

 _____________________________________________________________________________________________________________

 PAKIET SCENARIUSZY  ĆWICZEŃ  I WZORCOWYCH LEKCJI O AGRESJI

  Dla młodszych klas szkoły podstawowej

1. Elektroniczna mama
2. Jak zareagować ? ( o pokojowych reakcjach na sytuacje przemocy)
3. Życie w zapasie ( o filmach przemocy)
4. Radzenie sobie w sytuacjach przemocy

  Dla starszych klas szkoły podstawowej

1. Jak zareagować ? ( o pokojowych reakcjach na sytuacje przemocy)
2. Nie daj się skusić
3. Słowa , które ranią
4. Sposoby obrony przed agresją

   Dla klas  I-III  gimnazjum

2. Kozioł ofiarny
3. Na meczu
4. Nieletni przestępcy a prawo ( karanie nieletnich)
5. Po co człowiekowi złość ?
6. Radzenie sobie z własną i cudzą agresją
7. Za i przeciw ( o zakazach)

Przy opracowaniu zestawu wykorzystano :

1. Bleja-Sosna B. ,Składanowska M. : Godziny wychowawcze. Poradnik dydaktyczny. Gimnazjum I-III . Toruń 2000
2. Dąbrowska I.H.: Przejawy agresywnych zachowań wśród dorosłych i dzieci : Przykłady zabaw i ćwiczeń interakcyjnych. „Wszystko dla Szkoły” 2001 nr 9 s.17-18
3. Franusz  B. : Program przeciwdziałania przemocy w szkole podstawowej. 

„Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2001 nr 5 s. 46-52

4. Hamer H. : Oswoić nieśmiałość. Lekcje wychowawcze. Warszawa 2000
5. Klus-Stanska D., Nowicka M. : Bezpieczeństwo dzieci. Scenariusze zajęć dla rodziców i nauczycieli. Kraków 1999
6. Tatarowicz J. : O agresji nigdy dość...Cz.2:Przemoc niejedno ma imię .

      Propozycje scenariuszowe.  „Drama” 2000 nr 33 s. 15-19

                                    JAK ZAREAGOWAĆ ?

                            ( dla klas II-III szkoły podstawowej)

Forma : praca w małych grupach

Pomoce : karta pracy, przybory do pisania

Przebieg :

Uczniowie , podzieleni na zespoły, opisują sposoby „pokojowych” reakcji na różne frustrujące sytuacje.

Wiele razy w życiu zdarzają się sytuacje, w których ogarnia nas złość. Zastanów się, jak inaczej, bez jej okazywania , można się wtedy zachować.

KARTA PRACY

1. Ktoś w autobusie boleśnie nastąpił ci na  stopę........................................................... ......................................................................................................................................
2. Kolega znowu przez ramię spisuje od ciebie pracę klasową........................................

.......................................................................................................................................

3. Zrobiłeś zakupy, ale mama wysyła cię jeszcze raz, bo zapomniała poprosić cię

      wcześniej o kupno masła...............................................................................................

      .......................................................................................................................................

4. Młodszy brat wylał ci tusz na zeszyt z matematyki.....................................................

.......................................................................................................................................

5. Ekspedientka w sklepie jest niegrzeczna......................................................................

......................................................................................................................................

6. Kierowca autobusu zamknął ci drzwi przed nosem i odjechał.....................................

......................................................................................................................................

7. Od 10 minut nie możesz nawlec igły............................................................................

......................................................................................................................................

8. Starszy brat otworzył i przeczytał list adresowany do ciebie.......................................

......................................................................................................................................

      9.   Twoja młodsza siostra zawinęła w  twoją najlepszą   koszulę swojego misia..............   

             ......................................................................................................................................

16.  Kolega z klasy nieprzyjemnie cię przezywa.................................................................

.......................................................................................................................................

  Prace uczniów zostaną odczytane a następnie   wyeksponowane na ścianie klasy

  Scenariusz opracowany przez : Klus-Stańska D. ,Nowicka M. : Bezpieczeństwo dzieci.  

  Temat : Nie ucz mnie przemocy

ELEKTRONICZNA  MAMA

( dla uczniów klas II –III szkoły podstawowej)

Forma organizacyjna : praca w małych grupach i indywidualna

Pomoce :  karta pracy, kredki, przybory do pisania, zeszyty

Przebieg  :

Inspiracją do tej lekcji jest popularność zabawki „elektroniczny przyjaciel”.

Uczniowie podzieleni na małe grupy pracują z kartami pracy. Ich zadaniem jest zakreślenie różnymi kolorami cech opiekuna, które są istotne, jeśli naszym podopiecznym jest pies i tych które są ważne , gdy „opiekujemy się” zwierzęciem elektronicznym.

KARTA PRACY

Zakreśl czerwoną kredką te spośród wypisanych niżej zachowań, które powinien lub może przejawiać dobry opiekun małego psa.

Następnie zakreśl kolorem zielonym te zachowania, które są potrzebne  albo dopuszczalne u właściciela elektronicznego przyjaciela

-         wyjątkowa punktualność

-         częste zabawy ze swoim podopiecznym

-         czułość i głaskanie

-         ścisła kolejność wykonywanych czynności

-         rozmowy ze swoim ulubieńcem

-         chodzenie na spacery do parku

-         precyzyjne przyciskanie guziczków

-         wykonywanie identycznych ruchów

-         rozumienie uczuć swojego ulubieńca

-         zżycie się całej rodziny ze zwierzątkiem

-         możliwość karania za nic

-         poświęcenie większej ilości czasu zwierzęciu, gdy ono zachoruje

-         kupowanie mu z kieszonkowego zabawek i przysmaków

-         zapominanie o obowiązkach

-         oddanie go obcemu na zawsze

-         wyrzucenie

Po omówieniu pracy wykonanej przez grupy, dzieci zastanawiają się w czasie wspólnej dyskusji, jakim człowiekiem stanie się ktoś , kto ma w życiu okazję opiekować się psem i ktoś, kto zawsze posiadał tylko elektroniczne zwierzęta. Jakimi rodzicami mogą stać się w przyszłości dzieci, które zasad opiekowania się innymi nauczyły się bawiąc się zawsze elektronicznym zwierzakiem?

Na koniec uczniowie piszą indywidualne prace na temat „Moja elektroniczna mama”

Scenariusz opracowany przez Klus-Stańska D.,Nowicka M. : Bezpieczeństwo dzieci.

Temat : Nie ucz mnie przemocy

ŻYCIE W ZAPASIE

( dla młodszych klas szkoły podstawowej)

Forma :   praca zbiorowa, dyskusja

Pomoce : kilka filmów animowanych typu „zabili go i uciekł”

Przebieg :

Uczniowie oglądają filmy animowane i starają się policzyć  wszystkie sytuacje, w których bohaterowie powinni zginąć w wyniku różnych okoliczności, a jednak pozostają żywi.

Następnie nauczyciel proponuje dyskusję zogniskowaną wokół kilku pytań : 

-         Czy takie sytuacje mogłyby wydarzyć się naprawdę ?

-         Jak mogą w realnym życiu zacząć zachowywać się ludzie, którzy godzinami

                        oglądają takie filmy ?

-         W jaki sposób takie filmy zmieniają nasze myślenie o niebezpieczeństwie ?

-         W jaki sposób takie filmy zmieniają nasz stosunek do cudzej śmierci ?

ZA I PRZECIW ( O ZAKAZACH)

                  ( dla  starszych klas szkoły podstawowej i gimnazjum)

Forma : dyskusja w małych grupach, wspólne podsumowanie

Pomoce :  arkusze papieru, pisaki

Przebieg :

Uczniowie  w małych  grupach dyskutują na temat „wyobraź sobie , że w Twoim mieście wprowadzono zakaz przebywania poza domem nieletnich bez opieki dorosłych po godz. 23.00. Sformułuj argumenty przemawiające za i przeciw takiej decyzji „

Po zakończeniu pracy zespoły łączą się we wspólnej dyskusji.

Scenariusz opracowany przez Klus-StańskaD., Nowicka M. : Bezpieczeństwo dzieci. Temat:

Nie ucz mnie przemocy

RADZENIE SOBIE W SYTUACJACH PRZEMOCY

( dla młodszych klas szkoły podstawowej )

Cele :

·        kształtowanie umiejętności podejmowania rozsądnych decyzji w sytuacji przemocy

·        zdobycie wiedzy, do kogo zwrócić się o pomoc, zrozumienie potrzeby udzielania wzajemnej pomocy

Przebieg :

1. Powitanie oraz przedstawienie celu spotkania ( nauczyciel i dzieci siedzą w kręgu)
2. Przypomnienie zasad zachowania w czasie zajęć.
3. Zabawa – „Wizytówki” – dzieci wpisują na karteczki swoje imię i pierwszą literę nazwiska.
4. Zabawa – „Tańcząca piłeczka” – dzieci  po kolei opowiadają , w jaki sposób ostatnio komuś pomogły
5. Zabawa – „Tajemnicze kolorowe koperty” – dzieci dzielą  się na cztery grupy według kolorów wizytówek. Grupy mają za zadnie odnaleźć w sali kopertę w takim samym kolorze. W kopertach znajdują się kartki z opisem scenek z życia szkoły oraz pytania , na które uczniowie muszą znaleźć odpowiedź. Oto scenki z życia szkoły :
• Na boisku szkolnym , podczas przerwy podchodzą do ciebie dwaj starsi chłopcy i mówią, abyś dał im pieniądze
•  Ktoś próbuje wepchnąć się przed tobą w kolejce do sklepiku szkolnego
• Podchodzi do ciebie uczeń i bierze bez pytania twoje flamastry
• Trzy osoby niszczą twój plecak w szatni. Wokół jest pełno uczniów

     Pytania zapisane pod scenkami : jak czuje się osoba poszkodowana ? Dlaczego te osoby 

     użyły przemocy? Jak powinieneś się zachować ?

6. Nauka wierszyka :

„ Nikt nie może mnie poniżać, bić, krzywdzić ,wyzywać

               I każdego mogę zawsze na ratunek wzywać”

7. Zabawa – „Kto mi może pomóc?

Prowadzący przypomina dzieciom, że mówienie komuś dorosłemu o przemocy nie jest skarżeniem, tylko pomocą osobie krzywdzonej. Następnie daje każdemu rysunek do kolorowania, na którym występują różne osoby mogące udzielić pomocy ( policjant, pedagog, wychowawca, tata mama, dyrektor szkoły).

8.  Zabawa – „Tajemniczy przyjaciel” – dzieci składają swoje wizytówki „w losy”, które wrzucają do pudełeczka. Każdy wyciąga jeden los i nie ujawnia nazwiska osoby wylosowanej. Przez najbliższy tydzień będzie „tajemniczym przyjacielem” tej osoby  i postara się sprawiać przyjemne niespodzianki. Po tygodniu dzieci dzielą się wrażeniami. Próbują wskazać osobę, która była ich tajemniczym przyjacielem.

9. Zabawa „Tańcząca piłeczka”  - ma  na celu odpowiedzi na pytania – co mi dały te zajęcia?. Czego się dowiedziałem?

      10.  „Mój dyplom” – nauczyciel prowadzący wręcza dyplomy ukończenia kursu radzenia 

             sobie z przemocą.

Scenariusz opracowały : Szmit M., Waloszek B. –„Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2001 nr 5 s. 47-48

PO CO CZŁOWIEKOWI JEST ZŁOŚĆ?

( dla starszych klas szkoły podstawowej i gimnazjum)

Forma : praca w małych grupach

Pomoce : karty pracy, pisaki

Przebieg :

Uczniowie w grupach dyskutują na temat, do czego służy człowiekowi i zwierzętom uczucie złości i agresywne zachowanie. Próbują odróżnić agresję, która pomaga przetrwać ( np. zdobywanie pożywienia, ochrona potomstwa) od agresji, pełniącej wyłącznie funkcje destrukcyjne ( np. napastliwa kłótnia, łamanie krzesełek na stadionie sportowym). Swoje przemyślenia zapisują na kartach pracy.

Niezbędne jest podsumowanie pracy zespołów.

SŁOWA, KTÓRE RANIĄ

( dla starszych klas szkoły podstawowej i gimnazjum)

Forma : praca w małych grupach

Pomoce :  karty pracy, pisaki

Przebieg :

 Uczniowie w małych zespołach ustalają odpowiedź na pytanie zawarte w karcie pracy.

                                    CZY MUSZĘ BIĆ, ŻEBY ZRANIĆ ?

W posumowaniu należy zwrócić szczególna uwagę na ostatnie z pytań zamieszczonych w karcie pracy.

Scenariusze opracowane przez : Klus-Stańska D.,Nowicka M. : Bezpieczeństwo dzieci. Temat : Nie ucz mnie przemocy

                 SPOSOBY OBRONY PRZED AGRESJĄ

              ( dla starszych klas szkoły podstawowej i gimnazjum )

Cel : zwiększenie zaufania uczniów do siebie w sytuacjach potencjalnej przemocy, oswojenie się z różnymi formami agresji, nauka radzenia sobie w groźnych społecznie sytuacjach

Metoda : Indywidualne czytanie powielonych tez : SPOSOBY OBRONY PRZED AGRSJĄ, uzupełnianie tez przez uczniów własnymi pomysłami, dyskusja, odgrywanie ról w parach, demonstracja na forum klasy kilku par, które  zaprezentowały poważne podejście do tematu

Pomoce :   Kserokopie tekstu : SPOSOBY OBRONY PRZED AGRESJĄ

INSTRUKCJA :

„Agresja to świadoma chęć sprawienia komuś bólu, wyrządzenia szkody, krzywdy psychicznej lub fizycznej”

Rozdać uczniom tekst : SPOSOBY OBRONY PRZED AGRESJĄ.

Przeczytajcie, proszę , i uzupełnijcie tekst własnymi pomysłami. Macie na to 10 min.

Przypomnijcie sobie różne sytuacje z życia – co okazało się skuteczne, a co prowadziło do rozzuchwalenia napastnika lub innych negatywnych skutków. Za chwilę porozmawiamy o moich i waszych propozycjach, najlepiej o każdym punkcie oddzielnie z podaniem przykładów. Wcześniej jednak chcę, abyśmy porozmawiali o sytuacjach, w których bronimy się oddając cios, czyli podejmują0c walkę fizyczną. Czy to jest konieczne ? Jeśli tak, to

 kiedy ? Co o tym sądzicie ? ( po wymianie zdań na ten temat wychowawca podaje swój punkt widzenia :uważam, że trzeba się bić, jeśli : wyczerpało się inne sposoby obrony i umiemy walczyć  fizycznie, jeśli nikt nie może pomóc, jeśli napastnik zagraża zdrowiu lub życiu). Po upływie 10 min. na pracę nad tekstem następuje dyskusja zasadnicza nad sposobami obrony przed agresją.

Następnie nauczyciel proponuje odegranie w wybranych parach scenek , w których jedna osoba będzie markować atak, a druga spróbuje się obronić w wybrany przez siebie sposób, ALE TYLKO POKAZUJĄC !, jak by to miało wyglądać.

Zależy mi na tym, żebyście oswoili się z powszechną niestety agresją i przygotowali sobie dowolny sposób obrony. Najciekawsze pomysły zademonstrujecie przed całą klasą, żebyśmy mogli od was się czegoś nauczyć. Poćwiczcie przez chwile, zamieniając się następnie rolami napastnika i broniącego się. Uważajcie, żeby nie zrobić sobie krzywdy. Jeśli chcecie, podzielcie się z nami uwagami, w której z ról czuliście się lepiej.

SPOSOBY OBRONY PRZED AGRESJĄ

WARUNKI WSTĘPNE :

·        Uświadomienie sobie faktu, że wolno się bać, nawet należy – bo to ostrzeżenie, że

      może zdarzyć się cos złego. Tzw. odwaga to często po prostu oznaka braku wyobraźni  

      lub przeraźliwego strachu przed etykietą tchórza i wyśmianiem przez rówieśników

·        Zaakceptowanie faktu, że są ludzie, którzy lubią się bić, ale to nie znaczy, że zawsze musimy godzić się na rolę worka treningowego – mam prawo powiedzieć „nie będę się z tobą bić, bez względu na to, co sobie o mnie pomyślisz”

·        Przewidywanie negatywnych skutków np. włóczenia się po nocy w niebezpiecznej okolicy

·        Właściwe rozpoznanie sytuacji jako groźnej i zareagowanie na jeden ( lub kilka ) poniższych sposobów :

1. Zaniechanie prowokowania agresji zaczepkami : chojrak, który szuka guza, w 

      końcu go znajdzie

2. zamiana postawy ofiary – z potulnej, biernej i uległej – na neutralną lub 

      stanowczą, choćby przez wyprostowaną postawę ciała i kontakt wzrokowy,

      zdecydowany ton głosu, zamianę pozycji stojącej na siedzącą ( często uspokaja

      przeciwnika )

3. unikanie jakiejkolwiek wymiany zdań z osobami pijanymi lub będącymi pod

      wpływem narkotyków

4. przejście druga stroną ulicy czy drogi – unikanie konfrontacji z potencjalnym

      agresorem twarzą w twarz

                  5.   wydawanie z siebie możliwie jak najgłośniejszego okrzyku PALI SIĘ!!! Na

                  okrzyk RATUNKU ludzie często zamykają drzwi i okna

           6.     ucieczka

                 7.     telefon na policję

           8.    nauka używania w sytuacji zagrożenia miotacza pieprzu lub lakieru do    

                  włosów w sprayu

           9.    noszenie w kieszeniach i umiejętnie ciskanie piaskiem w oczy napastnika

         10.    trenowanie dowolnej techniki samoobrony np. karate, kung-fu itp.- także w 

                 celu lepszej kontroli własnego lęku i złości oraz dla fizycznego wyżycia się , 

                 czyli rozładowania nadmiaru energii

Które z tych sposobów wydają ci się dobre, a które nie i dlaczego. Jakie masz własne propozycje ?

MOJE PROPOZYCJE

.........................................................................................................................................

.........................................................................................................................................

.........................................................................................................................................

Trzeba walczyć, gdy:......................................................................................................

..........................................................................................................................................

..........................................................................................................................................

Trzeba walczyć , gdy :....................................................................................................

..........................................................................................................................................

..........................................................................................................................................

Wskazówki dla wychowawcy :

Rozdaje tezy do dyskusji. Prosi o ich uzupełnienie. Zachęca każdego ucznia do dyskusji. Zwraca uwagę na szkodliwość sposobów obrony przed cudzą agresją, które  prowadzą do

niepotrzebnego nasilenia agresji.

Scenariusz opracowany przez  Hamer H. : Oswoić nieśmiałość. Temat : Antidotum na agresję

                                     KOZIOŁ  OFIARNY

                           (   dla uczniów gimnazjum  )

Wychowawca wygłasza wykład pt. KOZIOŁ OFIARNY. Jeśli zainteresuje on uczniów, można go powielić i rozdać. Wraca do tego zagadnienia na różnych lekcjach wychowawczych. Zakłada skrzynkę kontaktową, gdzie można anonimowo zgłaszać przypadki prześladowania bezbronnych. Sam aktywnie działa w tej sprawie, angażując rodziców podczas wywiadówek, poruszając ten temat na radach pedagogicznych..

               KOZIOŁ OFIARNY

    Nazwa : kozioł ofiarny, pochodzi ze starożytnego Izraela. Kapłani kładąc dłonie na  

    głowach kozłów i jednocześnie wymieniając grzechy, symbolicznie oczyszczali z nich

    ludzi, wypędzając biedne zwierzęta na pustynię. Ludzki kozioł ofiarny to ktoś, kto nie

    ponosi winy za to, że jest prześladowany.

    Kto jest kandydatem na kozła ofiarnego ?

    Najłatwiej stać się ofiarą przemocy, okrucieństwa, brutalności, jeśli :

•  jesteś kimś bezsilnym, kto nie potrafi sam się obronić, np. jesteś wyraźnie słabszy fizycznie czy mniejszy
• demonstrujesz bezradność w różnych sytuacjach i łatwo uznać cię za ofiarę losu
• narażasz się na kpiny z jakiegoś powodu, np. szczególnej otyłości czy wady wymowy
• prowokujesz niechcący agresję otoczenia swoim nieprzemyślanym zachowaniem
• jesteś osobą nielubianą z racji  przynależności do jakiejś : rasy, wyznania, warstwy społecznej ( biedni, zamożni, pochodzący ze wsi itp.)
• jesteś inny niż większość, przez co wyróżniasz się z grupy np. jesteś prymusem, niepełnosprawnym itp.
• W grupie panuje norma przyzwolenia i akceptacji zachowań , polegających na nękaniu i prześladowaniu

Dlaczego prześladujemy innych ludzi?

Powodów, dla których zachowujemy się agresywnie ,jest wiele. Często zaczynamy dręczyć innych, bo tak nam każą silne osoby i zwyczajnie im ulegamy. Powodem jest zatem zwykłe tchórzostwo. Zasada : Kto nie jest z nami, jest przeciw nam, obowiązuje

niestety także w szkolnych klasach.

 Czasem prześladujemy innych, bo jesteśmy nieszczęśliwi  i staramy się wyładować na nich gniew lub smutek, myśląc, że poczujemy się lepiej.

Karani, upokarzani, poniżani lub zwyczajnie- nie kochani- staramy się zemścić, a ponieważ boimy się wziąć odwet na zbyt silnych prześladowcach lub obojętnych wobec was rodzicach, katujemy kozły ofiarne.

Czasami dręczymy innych z nudów, dla zabicia czasu.

Częstym powodem agresji wobec ludzi jest  niewłaściwy system wartości. Brak wrażliwości towarzyszy uczuciowej patologii, polegającej na braku współczucia i doznawaniu radości z powodu cudzej krzywdy.

Okrucieństwo wobec kolegów czy koleżanek może wynikać z bezmyślności, czyli braku zdolności przewidywania skutków własnych działań.

Powodem nękania kogoś może być wreszcie pragnienie sprawowania władzy i upajania się własną siłą. Wyładowanie agresji na ludziach poniża i z czasem powoduje trwałe upośledzenie osobowości.

Wykład opracowany przez  Hamer H. : Oswoić nieśmiałość. Temat ; Antidotum na agresję.

      NIELETNI PRZESTĘPCY A PRAWO

                             ( dla uczniów gimnazjum)

Forma :  drama

Przebieg :

Uczniowie podzieleni na następujące grupy : psychologów, prawników, rodziców ofiar, rodziców nieletnich przestępców, osób postronnych i dziennikarzy  biorą udział w konferencji prasowej na temat wysokości kar wymierzanych nieletnim przestępcom.

Kluczowe pytanie jest następujące : Czy nieletnich przestępców należy karać tak, jak dorosłych ?

Sama konferencję poprzedza krótka narada każdej z poszczególnych grup osób, w czasie której uczniowie zastanawiają się krótko nad charakterem argumentów związanych z karaniem nieletnich za łamanie prawa. Dziennikarze w tym czasie przygotowują listę pytań, która może być modyfikowana i wzbogacana w czasie przebiegu dramy.

Konferencje prasową kończy dyskusja poświęcona poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, dlaczego nigdy nie będzie jednoznacznie dobrych rozwiązań w omawianej kwestii.

                    NA MECZU

               ( dla uczniów gimnazjum)

Forma : wspólna dyskusja

Pomoce : duże arkusze papieru zatytułowane „Jak przeciwdziałać agresji na meczach ?”

Przebieg :

Jeśli nauczyciel dysponuje materiałami filmowymi, fotograficznymi lub prasowymi na temat agresji na stadionach sportowych może je wykorzystać jako wprowadzenie do tematu. Uczniowie tworzą pomysły sposobów zapobiegania chuligaństwu na meczach. Swoje sugestie wpisują na arkuszach papieru.

Zakończeniem pracy jest sformułowanie wspólnego listu do Zarządu Klubów Sportowych lub wyższych instancji z postulatami.

Scenariusze opracowała : Klus-Stańska D.,Nowicka M.: Bezpieczeństwo dzieci. Temat : Nie ucz mnie przemocy.

NIE DAJ SIĘ SKUSIĆ

                    ( dla starszych klas szkoły podstawowej )

CELE :  Kształtowanie umiejętności mówienia „NIE” w sytuacjach

                namawiania.

Przebieg :

1. Zabawa pt. „Marionetka”

Na początku zajęć nauczyciel proponuje uczniom zabawę, która pozwoli im zrozumieć problemy, z jakimi może zetknąć się osoba nie potrafiąca odmawiać , bronić swego zdania i swoich decyzji. Jedna osoba (uczeń-ochotnik)  odgrywa „marionetkę”. Każdy może „bawić się marionetką” , tzn. zmienić jej pozycję pociągając za wyimaginowane sznureczki. Po 5 min. Nauczyciel prosi „marionetkę” o podzielenie się swoimi odczuciami : Jak czuł się w roli marionetki? Co czuł , gdy musiał wykonywać wszystkie dyspozycje? Czy miał ochotę się zbuntować?

Nauczyciel kieruje pytania także do pozostałych uczniów. Czy zmuszanie kogoś do robienia czegoś wbrew jego woli jest przyjemne? Czy chcieliby być w roli marionetki?

Zabawa kończy się następującym wnioskiem : trzeba nauczyć się odmawiania, protestowania, sprzeciwiania się w różnych sytuacjach, w których jesteśmy namawiani

Do zrobienia czegoś, o czym wiemy, że nie powinno się tego zrobić.

2. Omówienie sposobów odmawiania

Prowadzący , posługując się foliogramami „Sześć sposobów odmawiania” wyjaśnia dzieciom, w jaki sposób mogą wykorzystać te propozycje w codziennym życiu.

Sześć sposobów odmawiania: powiedz „nie”, zmień temat, odejdź,  zignoruj propozycję, podsuń lepszy pomysł, powiedz coś śmiesznego.

3. Odgrywanie scenek

Prowadzący dzieli klasę na sześć grup. Każda otrzymuje tekst opisujący sytuacje namawiania. Uczniowie mają za zadanie podanie sposobu odmówienia odpowiadającego opisywanej scence. Po siedmiu minutach poszczególne grupy prezentują klasie swoje teksty i proponują przykłady rozwiązania problemu.

Przykłady scenek :

1.Wracasz ze szkoły, podjeżdża do ciebie samochód. Wychyla się z niego obcy mężczyzna i mówi, że zna twojego tatę i że podwiezie cię do domu. Wiesz, że nie powinno się wsiadać do samochodów nieznajomych osób. Jak poradzisz sobie w tej sytuacji?

2. Do ciebie i twoich kolegów podchodzi kilku starszych uczniów. Mają piwo i papierosy. Udaje im się namówić twoich kolegów do spróbowania piwa, a ty nie masz ochoty. Jak możesz postąpić?

3.Ola z Kasią dokuczają Ani. Próbują ciebie namówić , abyś robiła to samo. Doskonale wiesz ,że jest to przemoc psychiczna.. Co zrobisz? Jak zareagujesz?

4. Koledzy z klasy podkradają ze sklepu słodycze i inne produkty. Pewnego razu zapraszają cię, żebyś z nimi poszedł do sklepu. Twoi koledzy nie domyślają się, że wiesz o tym, że kradną. Jak możesz się zachować? Jak im odmówisz?
5. Czekasz w długiej kolejce na obiad w stołówce szkolnej. Nagle podchodzi kilku chłopaków i pytają, czy mogą stanąć przed tobą. Wiesz, że nie byłoby to w porządku wobec tych, którzy stoją za tobą. Co zrobisz lub powiesz?
6. Koledzy z klasy wyłudzają pieniądze od uczniów klas młodszych. Namawiają cię, żebyś do nich dołączył Wiesz, że jeśli się to wyda, możecie mieć kłopoty w szkole i w domu. Jak zareagujesz?

Po omówieniu scenek nauczyciel pyta odgrywających role : jak czuła się osoba odmawiająca? Czy trudno było odmawiać? Pyta także pozostałych uczniów, jak zachowaliby się w przedstawianych sytuacjach i co zmieniliby w wypowiedziach uczestników scenek.

4.  Podsumowanie lekcji – zabawa pt. „Dziękuję, nie...”

Podsumowując lekcję nauczyciel wyraźnie podkreśla, że odmawianie jest trudną sytuacją, z którą nie tylko dzieci maja kłopoty- życie codzienne przynosi wiele sytuacji, w których należy odmawiać. W pewnych sytuacjach nieumiejętne powiedzenie ”nie” rodzi dramatyczne skutki, zwłaszcza w sytuacjach przemocy, a także dotyczących picia alkoholu, zażywania środków odurzających , palenia papierosów.

Zajęcia kończą się zabawą, w czasie której uczniowie ćwiczą umiejętność odmawiania, wypowiadając formułę grzecznego odmówienia. Prowadzący podaje kilkanaście przykładów odmawiania  wypicia alkoholu _ „dziękuję nie...”- nie piję ; nie smakuje mi; muszę wcześnie wstać; musze się uczyć trenuję; nie chcę mieć problemów w domu; nie podoba mi się ten pomysł ; nie mam czasu.

Następnie każdy uczeń odpowiada w sytuacji namawiania stosując zwrot „dziękuję , nie...”. Klasa nie pomaga pytanemu koledze.

Na zakończenie prowadzący pyta uczniów, co w czasie zajęć było najważniejsze i najciekawsze.

Scenariusz opracowała Barbara Franusz – „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2001 nr 5 s.48-49

    ZABAWY I ĆWICZENIA PRZECIW AGRESJI

1.     Dostrzeganie agresywnych uczuć i ich wyrażanie.

2.      Mowa ciała

3.      Rozpoznawanie przyczyn wściekłości i agresji

4.      Dziura w murze

5.      Uczymy się lepiej rozumieć siebie samych i innych ludzi

6.      Znajomość ludzkich charakterów

7.      Opanowanie i przezwyciężanie  złości i agresji

8.      Obrona przed głupimi zaczepkami

9.      Budowanie poczucia własnej wartości i silnej osobowości

10.  Taki sam i inny

11.  Nawiązywanie nieagresywnych konfliktów

12.  Grupowy obrazek

13.  Pokojowe rozwiązywanie konfliktów

14.  Dziecko, które pokonało złość

Przykłady powyższych zabaw i ćwiczeń zamieszczono w : „Wszystko dla Szkoły” 2001 nr 9 s.17-18

RADZENIE SOBIE Z WŁASNĄ I CUDZĄ AGRESJĄ

( dla uczniów gimnazjum).

1. Pogadanka na temat agresji wśród ludzi ze zwróceniem uwagi na reakcje zachowań dzieci i młodzieży. Jakie  przykłady i sytuacje  są przyczynami agresji? Proponowane pytania są przykładem chęci zrozumienia  przyczyn agresji uczniów. Należy uświadomić uczniom, że szczerość wypowiedzi nie może być powodem uwag i żartów lecz służyć zrozumieniu siebie i innych.
• Z kim z domowników i w jaki sposób rozmawiasz najczęściej o zachowaniu Twoim i innych?
• Czy masz kogoś, z kim w rozmowie czujesz się bardzo spokojnie, przyjemnie? Co podoba Ci się w tej osobie?
• Jacy ludzie działają na Ciebie drażniąco, tzn. w obecności , których czujesz się nieswojo, źle?
• Jakie sytuacje powodują najczęściej Twoje zdenerwowanie?
• Jak starasz się zrozumieć swoje złe zachowanie?
• Jakie Twoje słowa i zachowanie powodują zdenerwowanie innych?
2. Polecenie dla uczniów pod kierunkiem nauczyciela.

 Wpisz brakujące wyrazy w zdania. Przeczytaj je głośno i zastanów się nad ich znaczeniem..

     Jestem młodym człowiekiem. Jeżeli już teraz lubię przemoc, bo oglądam dużo filmów, w      

     których jest pokazana agresja, a  w moim domu nie ma życzliwej atmosfery, to w życiu

    dorosłym mogę stać się złym człowiekiem. Nauczę się więc lubić siebie i poszukam takich

    kolegów i dorosłych, o których inni mówią  dobrze. Zawsze będę przyglądać się ludziom

    uśmiechniętym i zadowolonym. Postaram się ich naśladować

3. Oto kilka propozycji, które uczniowie mogą przemyśleć, by nastawić się pozytywnie do siebie i do swego życia. Dzięki  nim unikną agresji .Można podjąć dyskusje, dodając do proponowanych zdań wyraz „Dlaczego?”

·         Mów często czarodziejskie słowa : „dziękuję”, ”proszę”, „przepraszam”

·        popełniając błąd , nie wstydź się powiedzieć : „pomyliłam się”

·        bądź odważny w każdej sytuacji, nawet jeśli nie leży to w Twojej naturze

·        bądź odpowiedzialny za wszystko co mówisz i za to co robisz

·        przestań mieć pretensje do innych, bo przykleją się do ciebie narzekacze, a odsuną ludzie pogodni i radośni

·        unikaj ludzi , którym się nic nie podoba i którzy nie mają ciekawych zainteresowań

·        „Śmiech to zdrowie”, a poczucie humoru to lekarstwo na wszystkie smutki.

4. Analiza odczytanego zdania z sylab

Agresja rodzi agresję, uśmiech rodzi uśmiech.

      W oparciu o:  Bleja –Sosna B.,Składanowska M. : Godziny wychowawcze. Gimnazjum I-II

Toruń ,2000